O Autorze
Kontakt
Linki
Opis skrótów

Rzączyński Gabriel

Historia naturalis curiosa Regni (...)

start » drzewo katalogowe druki polskie » starodruki
historia1
historiaryc3historiaryc2
TYTUŁ:
Historia naturalis curiosa Regni Poloniae, MagniDucatusLituaniae, annexarumq; provinciarum in tractatus XX divisa: Ex scriptoribus probatis, servata primigenia eorum phrasi in locis plurimis, ex M.S.S. variis, Testibus oculatis, relationibus fide dignis, experimentis, desumpta opera P. Gabrielis Rzączyński Soc. Jesu
PODTYTUŁ:
AUTOR:
Rzączyński Gabriel
TŁUMACZ/REDAKTOR:
WYDANIE:
MIEJSCE WYDANIA:
Sandomiriae
DRUKARZ/WYDAWCA:
Typis Collegii Soc. Jesu
DATA WYDANIA:
1721
ILOŚĆ TOMÓW:
ILOŚĆ STRON:
[14], 456, [16]
ILUSTRACJE/TYPOGRAFIA:
inicjał, winietka en tete, finalik cul de lampe, przerywniki (drzeworyty)
FORMAT:
17 cm.
OPRAWA:
sk. z epoki, zwięzy wypukłe, grzb. czteropolowy, brzegi k. barwione
STAN ZACHOWANIA:
brak k. tyt., kilka k. reperowanych (2 z niewielką stratą dla tekstu), ślady po owadach i po głębokim zalaniu na kilkudziesięciu k., drobne ślady po owadach w opr.
UWAGI:

Zawiera Index rerum notabiliorum.
Na przedniej wyklejce zawiera wypełnioną pismem maszynowym fiszkę bibliot. (?) z tyt., autorem oraz adnotacją "Gedani Anno 1719", co jest mylące, gdyż dzieło drukowane było w Sandomierzu w 1721 r.

 

O AUTORZE / KOMENTARZ:


O. Gabriel Rzączyński (1664-1737), jezuita, jest autorem dwóch dzieł przyrodniczych: ww., którego tytuł w tłumaczeniu na język polski  brzmi: "Ciekawa historia naturalna Królestwa Polskiego, Wielkiego Księstwa Litewskiego i krajów przyłączonych, na 20 rozpraw podzielona, czerpana z wiarogodnych pisarzy z przytoczeniem w wielu miejscach ich zdania, z rękopisów, od różnych naocznych świadków, z podań wiarogodnych i doświadczeń. Opracowane przez ojca Gabriela Rzączyńskiego z Tow. Jezusowego, w roku 1721" oraz pośmiertnego: Auctuarium Historiae naturalis Regni Poloniae Magnique Ducatus Lithuaniae Annexarumque Provinciarum in puncta XII. Ex scriptoribus probatis, servata primigenia eorum phrasi in locis plurimis, ex M.SS. variis, testibus oculatis, ex revelationibus fide dignis, experimentis. Desumptum. Opus posthumum P. Gabrielis Rzączyński, Soc. Jesu ("Uzupełnienie historii naturalnej Królestwa Polskiego, Wielkiego Księstwa Litewskiego i krajów przyłączonych w XII punktach, czerpane z wiarygodnych pisarzy z przytoczeniem w wielu miejscach ich zdania, z różnych rękopisów, od naocznych świadków, z podań wiarogodnych i doświadczeń. Dzieło pośmiertne ojca Gabriela Rzączyńskiego T.J."), którego rok wydania pozostaje dyskusyjny, gdyż w obiegu są egzemplarze, zawierające  conajmniej  4 warianty karty tytułowej. Bibliografia fauny polskiej do roku 1880 [Jakubski, Dyrdowska [1928] s...] wylicza następujące daty wydań: 1736, 1742, 1745. W toku kwerend bibliotecznych Zygmunt Fedorowicz, wybitny znawca twórczości Rz. (Fedorowicz [1966] s.13) ustalił, że nie można tu mówić o różnych wydaniach, a jedynie 4 wariantach, różniących się samą k. tyt.: (1) tyt.: Auctarium; m. w., d.w.: Gedani typis Joannis Jacobi Preussi 1736; egz. w Bibl. Gdańskiej PAN); (2) tyt.: Auctuarium [podwójne "u"]; b.m., b.d.; egz. w różnych bibl.; (3) tyt. Auctuarium; b.m., d.w.: 1742; (4) tyt.: Aucutuarium; m.w., d.w.: Gedani 1745; egz. w Bibl. Narodowej w Warszawie i w Bibl. Gdańskiej PAN. Powszechnie uznaje się, że datą właściwą jest 1742, przy czym Fedorowicz wskazuje, iż trudno ustalić przyczyny powstania aż 4 wersji k. tyt.

Oba dzieła są dzisiaj zaliczane do klasyki polskiej literatury przyrodniczej, choć ich merytoryczna wartość była oceniana rozmaicie - od pełnego uznania pośród autorów dawniejszych (por. np. szkic Kremera, zawarty w polskim wydaniu Historii nauk przyrodzonych Cuviera: "... w tym zbieraniu [literatury cytowanej] widać wszędzie sąd zdrowy. Wszędzie, przytoczywszy zdanie błędne, tchnące przesądem lub łatwowiernością, poddaje je w wątpliwość lub wcale odrzuca..." (Cuvier, Belke, Kremer [1853-55]) po bardziej krytyczną ocenę badaczy XX-wiecznych (por. np. (Suchodolski [1953]), (Fedorowicz [1966]). Zarzuca się zwykle Rz. brak zmysłu krytycznego, który umożliwiłby mu oddzielenie fantazji i zmyśleń przeróżnych autorów od trafnych obserwacji o charakterze przyrodniczym, przez co cytowana literatura zawiera dzieła wartościowe z naukowego punktu widzenia obok zupełnie fantazyjnych. Niemniej, na uznanie zasługuje wybitna erudycja autora, który - działajac w epoce saskiej, powszechnie uważanej za okres charakteryzujący się upadkiem polskiej kultury i nauki - oparł sięw swych dociekaniach na ponad setce autorów.

© 2017 HistoriaNaturalis.pl   »   Strona Główna - O Autorze - Kontakt - Linki
b.a.bez autora
b.m.bez miejsca wydania
b.r.bez roku wydania
b.w.bez wydawcy
bibl.bibliografia
bibliot.biblioteka/-teczny
brosz.broszura
ded.dedykacja
egz.egzemplarz
ilustr.ilustracja
introlig.introligator/-atorski
k.karta
k.przedtyt.karta przedtytułowa
k.tyt.karta tytułowa
kolor.kolorowany
marm.marmoryzowany
nlb.nieliczbowany
opr.oprawa
pap.papier
perg.pergamin
pł.płótno
p.-p.passe-partout
ppł.półpłótno
psk.półskórek
red.redaktor/-akcja
rozkł.rozkładany/-adane
ryc.rycina/-y
rys.rysunek/-ował
ryt.rytował
s.strona/-y
sygn.sygnował/sygnatura
t.tom
tab.tabela
tabl.tablica
tłocz.tłoczony
tłum.tłumacz/-aczył
wol.wolumin/-y
wyd.wydał/-anie/-awniczy
włas.własnościowy
złoc.złocony/-enie
[ ]informacja spoza podstawowego źródła danych