druk płaski

Litografia:

Sposób wykonania. - Metoda, w której wszystkie elementy formy (drukujące i niedrukujące) leżą w jednej płaszczyźnie. Drukujące elementy kamienia litograficznego (wapień) są zatłuszczone (w miejscach wykonanego tłustą kredką litograficzną rysunku) i dlatego łatwo przyjmują tłustą farbę drukarską. Pozostałe elementy kamienia litograficznego,  zwilżone wodą lub trwale zabezpieczone kwasami, które tworzą z zawartym w kamieniu węglanem wapniowym nie łączące się z tłuszczami sole, nie przyjmują farby i wychodzą w druku jako miejsca niezadrukowane.

Historia. - Litografia została wynaleziona w 1796 roku przez Alojzego Senefeldera i szybko stała się najpopularniejszą techniką ilustracyjną XIX wieku. Kompletny jej wykład dał S. w Vollstandiges Lehrbuch der Steindruckerey, Munchen 1818. Do Polski wprowadził litografię Jan Siestrzyński - autor O litografii (napisanej ok. 1821, wydanej dopiero w 1928 jako nr 9 „Biblioteki Zawodowej Graficznej”) - który zainteresował się nową techniką, studiując medycynę w Wiedniu. Korzystając z pomocy Aleksandra Chodkiewicza, Siestrzyński zainstalował w jego pałacu w lutym 1818 pierwszą prasę litograficzną w Polsce. W 1819 uruchomiono kolejne - w Instytucie Głuchoniemych oraz w Pałacu Prymasowskim dla potrzeb biura topograficznego. W latach 1819-1824 powstawały następne zakłady litograficzne (np. Letrone’a, Instytutu Szkolnego, Knusmanna), których liczba w 1826 wzrosła do 11. Z wczesnych polskich druków litograficznych o tematyce przyrodniczej warto wymienić Zbiór widoków cenniejszych ogrodów w Polszcze, wyd. w latach 1825-27, zawierający 44 litografie z drukarni J. Pillera oraz tekst profesora botaniki A. Zawadzkiego.

Światłodruk:

Sposób wykonania. – Inaczej fototypia, collotypia lub albertotypia; metoda opiera się na tych samych zasadach co litografia, czyli na antypatii tłuszczów i wody oraz na zjawisku polegającym na tym, że obraz w partiach naświetlonych wykazuje pewien relief dzięki różnicy utwardzonej i nieutwardzonej żelatyny, nierównomiernie rozpuszczonej czy też napęczniałej w wodzie. Używa się płyt szklanych (10-12 mm), które pokrywa się cienką warstwą żelatyny światłoczułej (z dodatkiem dwuchromianu potasowego). Do płyty przykłada się negatyw, przykrywa szybą i naświetla światłem dzienny ok. 1 godz. Następnie płucze się w wodzie – naświetlone części żelatyny uległy utwardzeniu, nie naświetlone nie stwardniały i dlatego ulegają wypłukaniu. Fragmenty częściowo naświetlone rozpływają się proporcjonalnie do ilości światła, dając w odbitce półtony. W ten sposób na początkowo gładkiej powierzchni żelatyny uzyskuje się delikatny relief. Wywołaną płytę osuszamy, a następnie zwilżamy wodą. Miejsca utwardzone nie przyjmują wody, przeciwnie niż miejsca częściowo utwardzone czy zupełnie wypłukane. Nałożona farba zatrzymuje się jedynie w miejscach niezamoczonych (adhezyjne właściwości tłuszczów i wody). Światłodruk odbija się w prasie płaskiej o cylindrycznym tłoku. Farbę najlepiej dodawać ręcznie wałkiem litograficznym. Pozwala na drukowanie niezwykle dokładnych reprodukcji dzieł sztuki i oddawanie subtelnych niuansów kolorystycznych. Nakład jest ograniczony do ok. 700-1000 druków z formy (znacznie mniej niż w rotograwiurze).

Historia. – Pierwsze próby przeprowadził A. Pointevina w 1855 r. oraz J. Husnik w Pradze, chociaż pierwsze kompletne druki wykonał J. Albert w Monachium w 1867 roku.  

Fotocynkografia:

Druk płaski z form cynkowych wykonanych fotomechanicznie.

Offset:

Sposób wykonania. – Rodzaj pośredniego druku płaskiego, gdyż w procesie technologicznym farba z płyty zostaje przeniesiona najpierw na powłokę gumową a dopiero z niej na papier; pozwala na szybkie i łatwe zadrukowanie wszystkich – nawet tanich – gatunków papieru; szerokie zastosowanie ma również offset wgłębny, przy którym wszystkie elementy rysunku są jednakowo trawione w głąb płyty, wskutek czego farba nie może rozchodzić się poza nie. O. wgłębnego nie należy mylić z drukiem wklęsłym (np. rotograwiurą), gdzie poszczególne elementy są trawione na różną głębokość, zwykle kilkakrotnie większą niż w przypadku o. wgłębnego. Druk kolorowy wypada w o. miękko i matowo, dając odbitce przyjemny wygląd. Fotografie czarnobiałe wychodzą w o. mniej kontrastowo, niż w druku wklęsłym z powodu mniejszej głębi tonów i półtonów.

Historia. – Technika wynaleziona w 1904-06, która jest obecnie najbardziej rozpowszechnioną formą druku płaskiego i ilustracji książkowej.